حوزه و بايسته هاي تبليغي فرهنگ مهدويت
حوزه و بايسته هاي تبليغي فرهنگ مهدويت
حوزه و بايسته هاي تبليغي فرهنگ مهدويت
نويسنده: رضا شجاعي مهر
مقدمه:
طرح مسأله:
بدون ترديد حوزههاي علميه از تأثير گزارترين نهادهاي فرهنگزا در معنويت گرايي و مهدي باوري آحاد جامعه بحساب مي آيند. تاريخ پرافتخار تشيع بزرگترين گواه بر جايگاه ويژه و نقش ممتاز اين توده تأثير گزار است. حوزههاي علميه بعنوان بدنه اصلي فکر ديني جامعه، در تعليم معارف مهدوي و تربيت نسل منتظر، نقشي بس حساس را بعهده دارند.يکي از مهمترين وظايف حوزه و روحانيت مربوط به فهم روشمند و درک درست دين و پيرايش مباحث خرافي و انحراف زدايي در حوزه معرفت ديني بوده است . حضرت امام رحمه الله عليه در معرفي نقش تاريخي علماي دين و حوزههاي علميه ميفرمايند: ترديدي نيست که حوزه هاي علميه و علماي متعهد در طول تاريخ اسلام و تشيع مهم ترين پايگاه محکم اسلام در برابر حملات، انحراف و کجرويها بوده اند.[2] در اين ازدحام دين زدايي روزگار معاصر که ساحت فطري جهان بيش از پيش نداي هل من ناصر ينصرني حضرت را با گوش جان مي شنود ، ديدن دايره نيازها ،حجم شبهات و اذهان پرسشگر جوان و جامعه و تدوين و بسته بندي معارف مهدوي و عرضه مستقيم آن به جامعه حتي در چشم اندازي وسيع به جهان را لازم بلکه واجب گردانيده است.
يک نظام ديني براي حفظ بقا و رشد خويش در چرخه حيات، نيازمند نشر و عرضه اصول و معارف خويش است ؛ تا از اين طريق حيات و حقانيت خود را به اثبات رساند .نظام فکر شيعي از منظر فلسفه تاريخ، دورنمايي را براي خود ترسيم مي کند که درآن برادري و برابري ، عدالت و عقلانيت را در عاليترين و آرمانيترين شکل ممکن محقق خواهد ديد. لذا ترويج يک چنين باوري نياز به برخي مکانيسمها و يک نظام جامع تبليغي كاملاً مسلّح در عرصه دکترين مهدويت است تا در بازکاوي و پويش هر چه عميقتر اين باور ، نظام مندانه گام بردارد .
درابتدا سعي داريم با تعريف تبليغ مهدوي به بازشناسي و تبيين ساز و کارها و ابزار اين تبليغ بپردازيم.
چيستي تبليغ مهدوي
تربيت و تبليغ ديني نسل منتظر و آسيب شناسي آن موضوع پيچيده ايست که هرگونه تجويزي براي آن نياز به يک جامع انديشي و ژرفنگري با سلطه بر مبادي معرفت شناسي در حوزههاي مختلف علوم انساني و تکنولوژي آموزشي با رويکردهاي مختلف روش شناسي تبليغي و رسانهاي دارد.
ايمان بايد در سه حوزه شناختي، عاطفي و عملي اثرات خود را بر جاي بگذارد تا آن را يک باور و اعتقاد کامل بناميم . به تعبيري ديگر، ايمان بايد هم مؤلفههاي فکري اعتقادي را داشته باشد و هم مؤلفههاي عاطفي و رواني و دست آخرهم در حوزه رفتار و کردار شخص نمود داشته باشد . پيامبر اکرم صل الله عليه و آله : الايمان معرفة بالقلب و اقرار باللسان والعمل بالارکان[3].يعني ايمان يک معرفت و شناختي است که علاوه بر رفتار و عمل ، با مسائل عاطفي نيز آميخته ميباشد.
هدف ما در تبليغ مهدوي، رساندن سطح معرفت مخاطب از باور مهدوي به ايمان مهدوي است يعني با تبيين درست گزارهها ي معرفت بخش مهدويت به غناي اعتقادي مخاطب خويش عمق ببخشيم و وقتي اين اعتقاد سرگردان با روح و جان مخاطب درهم آميخت قطعاً به حوزه رفتار فرد سرازير خواهد شد و اثرات اجتماعي خود را نيز نشان خواهد داد..
لذا مبلغ مهدوي در نظام مديريت تبليغي سعي در تحريک سه حوزه احساس، انديشه و عمل بر اساس معارف و منابع فرهنگ غني مهدويت است.
با استفاده از پيش فرضهاي موجود، تبليغ مهدوي تبليغي است که در راستاي توسعه و بالندگي فرهنگ مهدويت با الهام از انگاره هاي مهدوي دغدغه سلامت عقيده، عاطفه و عمل مهدي باوران را داشته باشد.
بايسته هاي نظام تبليغي مهدويت
بطور يقين يک پيام ديني زماني پرجاذبه خواهد بود که با متد و روش مناسب بين فرستنده و گيرنده پيام ارتباطي دوسويه برقرار کند. يکي از ضرورتهاي تبليغي شناخت مخاطب و توجه به اختلافات روحي رواني، فکري و فرهنگي آنها است. مبلغ مهدوي در سطح اجتماع با مخاطبان غيرهمگن و مختلفي از جهت توانايي ذهني، سطح تحصيلات سطح استعداد، سن و ... روبروست که با سنجش مخاطبان خود از هر ذهنيت و با هر ظرفيتي بايد بصورت گزينشي دست به چنين مطالب و محتواي تبليغي خود بزند. عدم توزيع صحيح نرم افزارهاي فکري فرهنگي در عرصه تبليغ معارف مهدوي بنوعي مخاطب را دچار نوسان و اُفت معرفتي خواهد کرد و به شکلگيري ناقص شخصيت فرهنگي مخاطب ميانجامد.
سند چشم انداز مهندسي فرهنگي در حوزه مهدويت نقطه مطلوبي است که تمام ظرفيتهاي فرهنگي تبليغي را در خدمت توسعه و تبيين فرهنگ انتظار هماهنگ و يکدست کرده و با يکسان سازي و تناقض زدايي به تحول ساختاري و محتوايي در نظام تبليغي مهدويت برسيم.
تطابق آموزههاي مهدوي با نيازهاي نوجوانان و جوانان، سيستماتيک کردن دين و همگن سازي دروني اجزاي معرفتي مهدوي و تنظيم مناسبات و روابط اجتماعي جامعه بر اساس مباني فرهنگي مهدويت با نيازهاي جامعه به نظام مندسازي تبليغ کمک خواهد کرد. پس نظام مندي و انسجام به اين معنا است که هم اجزاء ارائه شده با هم سازگار باشند و با يکديگر هم خواني و همراهي کنند و هم سطوحي که براي مخاطبان در نظر ميگيريم عاري از ناهم خواني باشد.
عقلانيت معاني و مراتب متعددي دارد و مراد ما در اينجا عقلانيت به معناي استدلال پذيري (Reasonableness) مي باشد نه عقل ابزاري خود بنياد (Rationality).[4]
ما در تبليغ مهدوي حتماً به نوعي عقلانيت ديني و استدلال گرايي جهت عمق بخشيدن به انديشه مهدويت نياز داريم.
بر خلاف ديدگاه متفکران و روشنفکران غربي که عقل را در تضاد با وحي و دين مي دانستند اين موهبت خدادادي در دکترين مهدويت از جايگاه و مرتبه ويژهاي برخوردار است.
حضرت امام باقر عليه السلام فرموده است:
اذا قام قائمنا وضع الله يده علي رئوس العباد فجمع بها عقولهم و کملت بها احلامهم[5]... هنگامي که قائم ما قيام ميکند، خداوند دست محبتش را به سر بندگان مي گذارد و عقول آنها را با آن کامل و افکارشان را پرورش داده تکميل مي کند.لحاظ عقلانيت حداکثري در طرح مباحث مهدوي بستر پذيرش دين و اعتقاد به آموزههاي مهدوي را فراهم ميکند. تطبيق گزارههاي ديني در چارچوب عقلانيت، تبليغ را کارا و روزآمد خواهد نمود.
در اين فضايي که به پا قدم ماهواره و اينترنت و ... مرزها کاملاً شيشه اي و بي رنگ شده بطوري که از وراي آن فرهنگها و اديان ملل مختلف بطور موازي قابل رؤيت است کارکرد و نقش رسانه ها در دين داري يا دين گريزي جامعه امري غير قابل انکار است.
انباشت ارتباطات و انفجار اطلاعات ملتها را از حيث فرهنگي به يک نزديکي و قرابت مجازي رسانده که فرار از تشکيل فرهنگ واحد جهاني را نيز غير ممکن کرده است. بر اساس آمار به عمل آورده بيش از 75% فيلمها، اخبار، برنامه ها و رسانه هاي کشورهاي جهان سوم از فيلترهاي تبليغي و فرهنگي دارندگان رسانههاي غربي تغذيه مي شوند. پخش فيلمهاي خشن و ترسناک، اسلايدهاي مبتذل و مستهجن، توسعه فرهنگ مصرف، ترويج برهنگي و استفاده ابزاري از جاذبه هاي غير معرفتي زنانه از عمده ترين بخشهاي درآمدزاي صنعت هاليوود است. در تبليغ رسانه اي، ارتباطات از کلامي به غير کلامي و تصويري به شکلي کاملاً ماهرانه تغيير روش داده است. رسانههاي ارتباطي در توسعه و جهاني کردن انديشه مهدويت و پاسداشت هرچه بيشتر هويت ملي و تحکيم مباني معنوي سهمي بسزا دارند.در اين جهان ديجيتالي کساني موفق ترند که از اين فضاي مجازي فرهنگي بوجود آمده نهايت استفاده را ببرند و معارف و انديشه مهدويت را در گستره اي وسيع به تصوير بکشند.
امروز جهان سکولار از تمامي ظرفيتها و امکانات براي تبليغ و رسالت خود استفاده مي کند. هنر نيز يکي از کاراترين ادوات تبليغي براي رساندن پيام انقلاب مهدي به جهان است.
استفاده از روشهاي القاي غير مستقيم بر مخاطبان مي تواند از تأثيري ماندگارتر برخوردار باشد روشهايي چون فيلم، کارتون ، نقاشي، بازيهاي رايانه اي ، مسابقه،شعر، ... و ساير شيوههايي که پيام دين را در غالب هنر بيان نمايد.
اگر يک اثر ادبي و هنري بر اساس قالبهاي تعريف شده و متدهاي کلاسيک به ظهور برسد به يک زبان مشترک بين المللي تبديل خواهد شد و همگان به راحتي با آن ارتباط برقرار خواهند کرد . عرضم را با يک جمله از مقام معظم رهبري که در ديدار با مسئولان سازمان تبليغات اسلامي بيان فرمودند به پايان مي رسانم. «هنر بهترين و رساترين وسيله تبليغ دين است»
پي نوشت :
[1] - توبه/122.
[2] - امام خميني رحمه الله عليه، صحيفه امام، ج21، ص274.
[3] - مجلسي محمد باقر، بحارالانوار، ج95، ص117.
[4] - انسان مدرن و تبليغ دين، چاپ پاسدار اسلام، ص35، پاييز 1385
[5] - مجلسي، محمد باقر، ج95، ص117
تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}